ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών
Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών



Ερευνητικά Προγράμματα

Ενδυνάμωση του κοινωνικού διχτυού ασφαλείας στη Δυτική Ελλάδα (2012)

Η μελέτη παραγγέλθηκε από την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, παραδόθηκε στα τέλη Οκτωβρίου 2012, και παρουσιάστηκε σε ειδική συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου (Πάτρα, 11 Δεκεμβρίου 2012). Χρηματοδοτήθηκε από την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας.

Η μελέτη στόχευε (α) στην παρουσίαση των βασικών διαστάσεων της φτώχειας στη Δυτική Ελλάδα, (β) στη διερεύνηση μέτρων ενδυνάμωσης του κοινωνικού διχτυού ασφαλείας, και (γ) στην ανάλυση των προοπτικών του ελαχίστου εγγυημένου εισοδήματος σε περιφερειακό επίπεδο.

Στο πρώτο τμήμα της μελέτης παρουσιάζονται οι βασικές διαστάσεις της φτώχειας στην Ελλάδα (και ιδίως στη Δυτική Ελλάδα), σε συνθήκες βαθιάς και παρατεταμένης οικονομικής κρίσης. Παρότι το ποσοστό του πληθυσμού με εισόδημα κάτω από το (κυμαινόμενο) όριο φτώχειας έχει μεταβληθεί ελάχιστα τα τελευταία τρία έτη, εφαρμόζοντας το διορθωμένο ποσοστό φτώχειας (με κριτήριο το τιμαριθμικά αναπροσαρμοσμένο όριο φτώχειας του 2009) διαπιστώνουμε ότι ο αριθμός όσων θα θεωρούσαμε φτωχούς πριν το ξέσπασμα της κρίσης έχει αυξηθεί σημαντικά. Ιδιαίτερα υψηλό είναι επίσης το ποσοστό του πληθυσμού με εισόδημα χαμηλότερο από το κόστος ενός βασικού καλαθιού αγαθών, το οποίο θεωρείται απαραίτητο για την εξασφάλιση ενός ελάχιστου επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης. Επί πλέον, η φτώχεια είναι εντονότερη και βαθύτερη στη Δυτική Ελλάδα από ό,τι στο σύνολο της επικράτειας. Αυτό ισχύει συστηματικά για όλους τους δείκτες φτώχειας – αν και το ποσοστό ακραίας φτώχειας δείχνει να είναι απλώς λίγο υψηλότερο στη Δυτική Ελλάδα από ό,τι στην υπόλοιπη χώρα. Τέλος, τα αποτελέσματά μας επιβεβαιώνουν ότι οι δείκτες φτώχειας είναι ιδιαίτερα υψηλοί για τους ανέργους (πάνω-κάτω διπλάσιοι σε μέγεθος από ό,τι στο γενικό πληθυσμό).

Στο δεύτερο τμήμα της μελέτης εξετάζονται ορισμένα μέτρα ενδυνάμωσης του κοινωνικού διχτυού ασφαλείας στη Δυτική Ελλάδα. Κατ’ αρχήν, αναλύουμε τα διαθέσιμα δεδομένα για τους δικαιούχους κοινωνικών επιδομάτων, καθώς και για άλλες κοινωνικές δράσεις που υλοποιούνται σε τοπικό επίπεδο από την Περιφέρεια ή από τους Δήμους της Δυτικής Ελλάδας. Με βάση τα δεδομένα αυτά, διαπιστώνουμε ότι ενώ η πρωτοφανούς έντασης και διάρκειας οικονομική κρίση έχει αυξήσει κατακόρυφα τη «ζήτηση» για κοινωνική προστασία, η «προσφορά» κοινωνικής προστασίας στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας παραμένει ανεπαρκής και αποσπασματική. Συνεπώς, επιβεβαιώνεται ότι το σύστημα κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα (αντίθετα από ό,τι συνέβη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες) δεν ανταποκρίθηκε στην αύξηση του αριθμού των ανέργων θέτοντας σε κίνηση συμπαγείς μηχανισμούς στήριξης του εισοδήματος των οικογενειών τους. Στη συνέχεια, παρουσιάζουμε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο υλοποίησης ενός μέτρου άμεσης απόδοσης: τα σχολικά γεύματα, με στόχο την εξασφάλιση επαρκούς διατροφής σε όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως εισοδήματος.

Στο τρίτο τμήμα της μελέτης αναλύονται τις προοπτικές εφαρμογής ενός προγράμματος ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος στην Ελλάδα γενικά και στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας ειδικά. Επίσης, εξετάζουμε τις προοπτικές του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος στην Ελλάδα της κρίσης, αναλύοντας τους δημοσιονομικούς, πολιτικούς και διοικητικούς περιορισμούς. Σημειώνουμε ότι η πρόβλεψη στο πακέτο μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής ύψους €13,9 δις. του Νοεμβρίου 2012 δαπάνης €20 εκατ. για την πιλοτική εφαρμογή του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος σε δύο περιοχές της χώρας από τον Ιανουάριο 2014 έχει δώσει νέα ώθηση στη συζήτηση για τις προοπτικές του προγράμματος. Καταλήγουμε με τη διαπίστωση ότι, για υποκειμενικούς και αντικειμενικούς λόγους, η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας είναι ένας άριστος υποψήφιος για τη φιλοξενία της πιλοτικής φάσης.

Το πλήρες κείμενο της μελέτης είναι διαθέσιμο εδώ. Τα αρχεία της παρουσίασης είναι διαθέσιμα εδώ.