ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών
Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών



Ενημερωτικό Δελτίο 9/2016

Η ανταποδοτικότητα των συντάξεων στην Ελλάδα
Γράφουν οι: Χρύσα Λεβέντη & Μάνος Ματσαγγάνης

Η εργασία αυτή εξετάζει ένα κρίσιμο ζήτημα δημόσιας πολιτικής: Οι συντάξεις που εισπράττουν οι σημερινοί συνταξιούχοι έχουν "πληρωθεί" από τις εισφορές που είχαν καταβάλει όσο εργάζονταν οι ίδιοι οι ασφαλισμένοι (και οι εργοδότες τους); Σε ποιο ακριβώς βαθμό; Είναι "υπερ-ανταποδοτικές" (δηλ. υψηλότερες από ό,τι αντιστοιχεί στις εισφορές που καταβλήθηκαν); Ή είναι, αντίθετα, "υπο-ανταποδοτικές" (δηλ. χαμηλότερες από τις εισφορές). Πώς διαφέρει ο βαθμός ανταποδοτικότητας μεταξύ συνταξιούχων; Απαντάμε στα ερωτήματα αυτά αναλύοντας ένα δείγμα 4.599 ασφαλισμένων που συνταξιοδοτήθηκαν από το ΙΚΑ το 2008. Επί πλέον, συγκρίνουμε μερικές αντιπροσωπευτικές περιπτώσεις ασφαλισμένων με τις αντίστοιχες άλλων ταμείων. Ελλείψει λεπτομερών στοιχείων, χρησιμοποιούμε εύλογες υποθέσεις ώστε να ανασυστήσουμε το ασφαλιστικό ιστορικό κάθε συνταξιούχου. Στη συνέχεια, υπολογίζουμε την "πλήρως ανταποδοτική" σύνταξη που θα προέκυπτε εάν οι ασφαλισμένοι είχαν καταθέσει τις εισφορές (τις δικές τους και των εργοδοτών τους) όχι στο ταμείο κοινωνικής ασφάλισης στο οποίο ανήκουν αλλά σε κάποιο ιδιωτικό κεφαλαιοποιητικό πρόγραμμα που εξασφάλιζε αποδόσεις παρόμοιες με εκείνες των χρηματαγορών. Οι εκτιμήσεις μας αποδεικνύουν ότι η πλειονότητα των σημερινών συνταξιούχων εισπράττει συντάξεις σημαντικά υψηλότερες από το πλήρως ανταποδοτικό ποσό που αντιστοιχεί στις εισφορές τους. Μάλιστα, η (υποδηλούμενη) επιδότηση – πάνω και πέρα από το πλήρως ανταποδοτικό ποσό – είναι πολύ μεγαλύτερη για τους υψηλοσυνταξιούχους από ό,τι για τους χαμηλοσυνταξιούχους. Οι σημαντικές περικοπές των τελευταίων ετών περιόρισαν την υπερ-ανταποδοτικότητα των συντάξεων (χωρίς να την εξαλείψουν), ενώ επίσης εξίσωσαν σε μεγάλο βαθμό την κατανομή της επιδότησης ανάμεσα στις διάφορες κατηγορίες συνταξιούχων. Καταλήγοντας, η εργασία μας εξετάζει τη σημασία των ευρημάτων αυτών για τον σχεδιασμό ενός δίκαιου και βιώσιμου συστήματος συντάξεων για τους μελλοντικούς συνταξιούχους, καθώς και για την κατανομή του κόστους μετάβασης σε ένα τέτοιο σύστημα ανάμεσα στους σημερινούς και στους μελλοντικούς συνταξιούχους.

Το πλήρες κείμενο του Ενημερωτικού Δελτίου είναι διαθέσιμο εδώ.